Gehechtheidsstijlen en hun kenmerken

Onze eerste levensjaren zijn belangrijk voor ons verdere leven en voor de manier waarop we met onszelf en anderen omgaan. In deze jaren wordt ons zenuwstelsel gevormd. Dat bepaalt ons vermogen om te verbinden. Hoe ons zenuwstelsel gevormd wordt, hangt af van de hechtingsstijl waarin we opgroeien.

Hieronder beschrijf ik de vier gehechtheidsstijlen en wat kenmerkend is voor deze stijlen in onze kindertijd. Ook laat ik zien hoe dit kan doorwerken in ons volwassen leven.

Veilige gehechtheid

In de kindertijd

• Ouders verzorgen hun kinderen en bewaken hun veiligheid.
• Ouders zijn emotioneel beschikbaar en afgestemd: ze zijn meelevend en begrijpen hun kinderen wezenlijk.
• Kinderen kunnen de wereld verkennen, hun eigen ontdekkingen doen en fouten maken.
• Kinderen kunnen ontspannen en zichzelf zijn.
• Kinderen groeien op met de overtuiging dat andere mensen in essentie goed en goedbedoelend zijn.

In het volwassen leven

• Relaties verlopen soepel en bevredigend.
• Je kunt gemakkelijk met anderen verbinden en verwacht dat relaties goed verlopen.
• Je voelt je meestal ontspannen bij de mensen die het dichtst bij je staan.
• Je kunt soepel omschakelen van alleen zijn naar samenzijn en andersom.
• Je gelooft dat mensen in essentie een goed hart hebben.
• Je kunt gemakkelijk en duidelijk vragen om vervulling van je eigen behoeften en je grenzen aangeven.
• Je bent aanwezig bij je geliefden en zorgt dat je niet wordt afgeleid terwijl je je met hen verbindt.
• Je bent hartelijk tegen mensen die dicht bij je staan.
• Je respecteert de behoefte van anderen aan privacy.
• Je beëindigt een relatie als er te veel mis is, omdat je weet wat bevredigende relaties zijn.

Vermijdende gehechtheid

In de kindertijd

• Kinderen worden te veel alleen gelaten.
• Ouders zijn niet voldoende aanwezig en zijn emotioneel afstandelijk.
• Ouders zijn niet gevoelig voor de emotionele behoeften van hun kinderen.
• Er is te weinig passend, compassievol lichamelijk contact.
• Ouders vertonen gezichtsuitdrukkingen die niet overeenkomen met hun emotionele toestand.
• Kinderen ervaren afwijzing door hun ouders.

In het volwassen leven

• Je hebt moeite om je open te stellen voor hechte relaties; dit voelt ontzettend kwetsbaar.
• Nabijheid kan ervoor zorgen dat je daarna weer afstand neemt.
• Je vindt het lastig om oogcontact te houden.
• Je hebt tijd nodig om te schakelen van alleen zijn naar verbinden met anderen.
• Je vindt het moeilijk om te erkennen dat je vroeger niet voldoende hebt gekregen van wat je nodig had.
• Je vindt het moeilijk om je samen met je partner te ontspannen in je intieme relatie.
• Je raakt om onverklaarbare redenen gespannen als mensen je fysiek naderen.
• Je doet dingen liever zelf dan dat je om hulp vraagt.
• Je veroordeelt anderen omdat ze niet zelfstandig genoeg zijn; afhankelijkheid vind je negatief.
• Je carrière en werkende leven zijn gemakkelijker voor je dan persoonlijke relaties.
• Als het moeilijk wordt, trek je je terug en zonder je je af.

Ambivalente of angstige gehechtheid

In de kindertijd

• Afstemming van ouders is er wel, maar is onvoorspelbaar en inconsequent.
• De afstemming van ouders kan plotseling worden afgebroken.

In het volwassen leven

• Je verlangen naar verbinding is vervlochten met de overtuiging dat zo’n verbinding niet mogelijk is.
• Je vindt het lastig om jezelf te kalmeren en hebt hier anderen voor nodig.
• Je vindt het moeilijk om nee te zeggen tegen anderen en om gezonde grenzen aan te houden.
• Je kunt je gemakkelijk afstemmen op de gevoelens en behoeften van anderen.
• Je verliest jezelf of versmelt in relaties. Je bent te veel gericht op anderen en te weinig op jezelf.
• Je vindt het heel lastig om alleen te zijn.
• Je partner ervaart je als hulpbehoevend, overgevoelig en veeleisend.
• Als je je partner een tijdje niet hebt gezien, voel je je vaak in de steek gelaten, gestrest, gekwetst of boos.
• Je vindt het moeilijk om het liefdevolle en zorgzame gedrag van je partner te herkennen en toe te laten.
• Bij conflicten verval je in klagen, jezelf verliezen en controlerend gedrag.

Gedesorganiseerde gehechtheid

In de kindertijd

• Ouders zijn een bron van gevaar voor de kinderen.
• Ouders zorgen voor angst en chaos.
• Ouders vertonen plotselinge wisselingen tussen extreme emotionele toestanden.
• Ouders zenden tegenstrijdige signalen uit: ‘kom hier’ en ‘ga weg’.

In het volwassen leven

• Je worstelt vaak met tegenstrijdige signalen van andere mensen.
• Je kunt moeilijk onderscheid maken tussen veilige en gevaarlijke situaties, of je bent juist overmatig alert op alles.
• Je kunt soms overdreven schrikken als mensen je onverwacht benaderen.
• Je verwacht vaak dat het ergste staat te gebeuren in relaties.
• Het kost je moeite om je veilig te voelen bij je partner, ook al weet een belangrijk deel van jou dat die ander te vertrouwen is.
• Je hebt soms grote gaten in je geheugen: perioden of gebeurtenissen die je je niet kunt herinneren.
• Je ervaart soms onvoorspelbare veranderingen in je gemoedstoestand, bijvoorbeeld van geluk naar boosheid en angst.
• Bij conflicten of triggers raak je erg gestrest of verward, dissocieer je of bevries je.
• Je hebt soms het gevoel dat je gedoemd bent om te mislukken.

Helen na onveilige hechting

Misschien herken je jezelf in een van de onveilige gehechtheidsstijlen. Weet dan dat het in essentie onze aanleg is om te helen. We hebben allemaal een biologisch voorgeprogrammeerd systeem voor veilige gehechtheid, zelfs als onze jeugd verre van ideaal is geweest.

Hoe doe je dat dan, helen? Het begint bij het herkennen van en bewust worden van onze gehechtheidsstijl en het erkennen van de oorzaken daarvan. Onze gehechtheidsstijl is ontstaan in onze jonge kinderjaren; we hebben er niet zelf voor gekozen. Zelfcompassie is hierin heel belangrijk.

Zodra er herkenning en erkenning is, kan er heling zijn. Helen is herverbinden: alsnog veilige gehechtheidsvaardigheden leren. Hiervoor zijn andere, veilig gehechte mensen noodzakelijk.

‘Zodra we meer leren over hechtingsdynamiek en we die kennis met compassie toepassen, kunnen we veilige gehechtheid bevorderen in relaties die voorheen beladen waren met angst, onzekerheid en afstandelijkheid.’

Diane Poole Heller